Twoje dane wyciekły. Co teraz? 7 rzeczy, które warto zrobić, zanim ktoś wykorzysta je przeciwko Tobie

Krok 1: Zastrzeż swój numer PESEL

Zastrzeżenie numeru PESEL to najważniejsze i najszybsze działanie chroniące obywatela w Polsce przed wyłudzeniem kredytu lub pożyczki na jego dane. Procedura jest całkowicie bezpłatna i można ją wykonać w kilka sekund za pomocą aplikacji mObywatel lub portalu gov.pl.

Od czerwca 2024 roku polskie banki, firmy pożyczkowe, operatorzy telekomunikacyjni oraz notariusze mają prawny obowiązek weryfikacji statusu numeru PESEL przed zawarciem umowy. Jeżeli PESEL jest zastrzeżony, instytucja finansowa nie ma prawa udzielić pożyczki ani wydać sprzętu na raty. W przypadku, gdy oszust spróbuje zaciągnąć zobowiązanie na zastrzeżony PESEL, poszkodowany obywatel nie ponosi odpowiedzialności finansowej za powstały dług.

Krok 2: Przeskanuj urządzenie i zmień wyciekłe hasło

Szybka zmiana hasła do serwisu, z którego wyciekły dane, zapobiega nieuprawnionemu przejęciu konta przez bazy danych udostępnione w sieci. Zanim jednak wpiszesz nowe dane logowania, upewnij się, że komputer lub telefon nie są zainfekowane złośliwym oprogramowaniem typu stealer, które pomogło przestępcom wykraść login i hasło.

Przed zmianą haseł uruchom pełne skanowanie systemu. Solidny program antywirusowy wykryje i usunie ewentualne wirusy, trojany czy oprogramowanie szpiegujące działające w tle. Po upewnieniu się, że urządzenie jest bezpieczne, utwórz nowe, unikalne hasło składające się z co najmniej 12-15 znaków. Pamiętaj: jeśli to samo wyciekłe hasło stosowałeś w innych portalach (np. na poczcie e-mail czy w bankowości), musisz natychmiast zmienić je również tam. Do bezpiecznego tworzenia i przechowywania skomplikowanych danych logowania warto wykorzystać menedżer haseł, taki jak Bitdefender SecurePass.

Krok 3: Włącz weryfikację dwuetapową (2FA)

Weryfikacja dwuetapowa (2FA, ang. Two-Factor Authentication) to metoda zabezpieczenia konta wymagająca podania dwóch niezależnych dowodów tożsamości podczas logowania. Najczęściej jest to tradycyjne hasło oraz dodatkowy, jednorazowy kod z aplikacji autoryzacyjnej (np. Authenticator) lub powiadomienia push.

Włączenie 2FA sprawia, że nawet jeśli przestępca pozna Twoje poprawne login i hasło z wycieku, nie zdoła zalogować się do Twojego profilu bez fizycznego dostępu do Twojego telefonu. Weryfikację dwuetapową należy w pierwszej kolejności aktywować na głównej skrzynce e-mail, ponieważ przejęcie poczty pozwala oszustom na resetowanie haseł do wszystkich pozostałych serwisów internetowych, w tym do mediów społecznościowych i kont bankowych.

Krok 4: Uważaj na phishing i fałszywe wiadomości

Phishing to technika oszustwa polegająca na podszywaniu się pod zaufane instytucje (banki, firmy kurierskie, dostawców prądu) w celu wyłudzenia poufnych danych lub pieniędzy. Po wycieku danych przestępcy bardzo często kierują do poszkodowanych celowane wiadomości SMS i e-mail.

Mając do dyspozycji Twoje imię, numer telefonu i adres e-mail, oszuści mogą przesyłać fałszywe powiadomienia o niedopłacie do paczki, zaległym rachunku za prąd lub konieczności potwierdzenia danych w banku. Wiadomości te zawierają linki prowadzące do podrabianych stron płatności. Pamiętaj o zasadzie ograniczonego zaufania: nigdy nie klikaj w linki przesyłane w wiadomościach SMS czy e-mail od nieznanych nadawców i nie podawaj danych karty płatniczej na zewnętrznych stronach.

Krok 5: Zastrzeż dokument tożsamości lub aktywuj alerty BIK

W sytuacji, gdy z bazy danych wyciekły poufne informacje, takie jak numer i seria dowodu osobistego, konieczne jest podjęcie dodatkowych kroków prawnych i ochronnych. Sam numer PESEL można łatwo zastrzec w aplikacji mObywatel, jednak wyciek serii i numeru dokumentu wymaga zwiększonej czujności.

Jeśli istnieje ryzyko, że oszuści weszli w posiadanie skanu lub pełnych danych Twojego dowodu osobistego, zgłoś unieważnienie dokumentu w urzędzie gminy lub przez portal gov.pl, a następnie wyrób nowy dowód. Warto również rozważyć aktywację usługi Alerty BIK (Biura Informacji Kredytowej). Usługa ta wysyła natychmiastowe powiadomienie SMS w momencie, gdy jakakolwiek instytucja finansowa wyśle zapytanie o Twoją historię kredytową w celu udzielenia pożyczki.

Krok 6: Zgłoś incydent do CERT Polska i poinformuj bank

Zgłoszenie nielegalnego incydentu do odpowiednich służb pozwala na szybkie zablokowanie niebezpiecznych stron internetowych oraz zabezpieczenie innych użytkowników sieci. Główną polską instytucją odpowiedzialną za reagowanie na zdarzenia naruszające cyberbezpieczeństwo jest CERT Polska (działający w strukturach NASK).

Podejrzane wiadomości SMS zawierające linki możesz bezpłatnie przekazać na dedykowany numer 8080, a próby oszustwa internetowego zgłosić na stronie incydent.cert.pl. Jeśli wyciek obejmował dane karty płatniczej lub dane logowania do banku, niezwłocznie skontaktuj się z infolinią swojego banku, aby zastrzec kartę i zablokować dostęp do bankowości elektronicznej.

Krok 7: Zastosuj cyfrowy minimalizm i monitoruj tożsamość w sieci

Cyfrowy minimalizm w ochronie danych polega na udostępnianiu w serwisach internetowych tylko tych informacji, które są absolutnie niezbędne do realizacji danej usługi. Czym mniej Twoich danych znajduje się w bazach sklepów i portali, tym mniejsze ryzyko poniesienia szkody w przypadku ewentualnego wycieku.

Nie podawaj numeru PESEL ani dokładnej daty urodzenia podczas rejestracji w sklepach odzieżowych, darmowych aplikacjach czy serwisach rozrywkowych. Ponadto regularnie usuwaj konta w portalach, z których przestajesz korzystać. Do ciągłego monitorowania swojej obecności w sieci warto wykorzystywać dedykowane narzędzia.