Jak rozmawiać z dziećmi o sztucznej inteligencji i deepfake’ach?

Od korzystania z chatbotów do pomocy w odrabianiu prac domowych po tworzenie sztuki cyfrowej, dzieci szeroko korzystają z narzędzi AI, często bez wiedzy rodziców. Narzędzia te mogą otworzyć świat możliwości, pomagając dzieciom uczyć się, tworzyć i rozwijać w sposób, którego nie mogliśmy sobie wyobrazić jeszcze kilka lat temu. Ale wraz z dobrem pojawia się potrzeba ostrożności. AI ma również ciemniejszą stronę, na którą dzieci mogą nie być przygotowane — deepfake’i. W przeciwieństwie do innych aplikacji AI, deepfake’i są zaprojektowane tak, aby oszukiwać i mogą być szkodliwe, zwłaszcza dla dzieci, które mogą nie odróżniać, co jest prawdziwe, a co fałszywe. Dlatego dzieci potrzebują wskazówek. Muszą zrozumieć, jak najlepiej wykorzystać niesamowite możliwości, jakie oferuje AI, ucząc się jednocześnie, jak zachować bezpieczeństwo i rozpoznawać zagrożenia.

Fakty związane ze sztuczną inteligencją

• 70% nastolatków w USA korzystało z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji generatywnej, takich jak ChatGPT, Gemini i DALL-E.
• Czterech na pięciu nastolatków w Wielkiej Brytanii korzystało z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji generatywnej.
• Ponad 50% ankietowanych nastolatków używało generatorów tekstów i chatbotów opartych na sztucznej inteligencji, 34% używało generatorów obrazów opartych na sztucznej inteligencji, a 22% używało generatorów wideo.
• Najczęstszym zastosowaniem AI było odrabianie zadań domowych, w tym „pomoc w odrabianiu zadań domowych” i „burza mózgów”. Nastolatki używają AI również do zadań takich jak tłumaczenie treści między językami i przezwyciężanie nudy.
• 20% nastolatków używa narzędzi AI do robienia żartów z przyjaciółmi.
• Tylko 37% rodziców, których dzieci korzystają z narzędzi AI, jest tego świadomych.
• Prawie 25% rodziców błędnie sądzi, że ich dzieci nie korzystają z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.
• Większość rodziców nie rozmawiała ze swoimi dziećmi na temat wykorzystania narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.

Czym są deepfake’i?

Deepfake to filmy, obrazy lub pliki audio, które są manipulowane za pomocą sztucznej inteligencji (AI) w celu tworzenia treści, które wyglądają na prawdziwe, ale są całkowicie sfabrykowane. Termin „deepfake” pochodzi z połączenia „głębokiego uczenia się”, podzbioru AI, z „fake”. Te kreacje mogą być niewiarygodnie realistyczne, co utrudnia nawet dorosłym odróżnienie tego, co prawdziwe, od tego, co fałszywe — nie mówiąc już o dzieciach.

Na przykład deepfake aktora Toma Hanksa został użyty w reklamie promującej ubezpieczenie stomatologiczne, mimo że nie był w to zamieszany. Podobnie, gwiazdy takie jak Keanu Reeves, Tom Cruise i Robert Downey Jr. miały całe konta w mediach społecznościowych utworzone z wygenerowanymi przez AI wersjami samych siebie.

Bardziej niepokojące jest to, że każdy, nie tylko celebryci, może stać się celem. Proste zdjęcie lub wideo zwykłej osoby może teraz zostać przekształcone w wysoce realistyczną fałszywą treść, narażając zwykłych ludzi — w tym dzieci — na ryzyko manipulacji lub błędnego przedstawienia w Internecie.

Jak powstają deepfake’i i jaki jest ich cel?

Deepfakes powstają poprzez karmienie programów sztucznej inteligencji (AI) dużymi ilościami danych, takimi jak filmy, zdjęcia i nagrania audio danej osoby. AI analizuje te dane wejściowe, aby poznać wzorce — jak ktoś się porusza, mówi lub wygląda — i wykorzystuje te informacje do generowania wysoce przekonujących fałszywych treści.

Podczas gdy niektórzy tworzą deepfake’i dla nieszkodliwej zabawy, jako żarty lub projekty kreatywne, inni wykorzystują je w szkodliwych celach, takich jak niszczenie reputacji, rozpowszechnianie dezinformacji lub wykorzystywanie jednostek. Dzieci, które często są aktywne w Internecie i nie mają doświadczenia w wykrywaniu zmanipulowanych treści, są szczególnie narażone.

Przykłady popularnych platform Deepfake

Poniżej przedstawiono pięć platform powszechnie wykorzystywanych do tworzenia deepfake’ów, ilustrujących zarówno ich atrakcyjność, jak i potencjalne ryzyko:

FakeMe: Ta platforma umożliwia użytkownikom łatwą zamianę twarzy w filmach, dzięki czemu jest dostępna dla zwykłych użytkowników. Chociaż jest reklamowana jako zabawne narzędzie, była niewłaściwie wykorzystywana do żartów, a nawet nękania online, co budzi obawy o jej etyczne wykorzystanie.

DeepFaceLab: Darmowe, zaawansowane narzędzie przeznaczone zarówno dla hobbystów, jak i profesjonalistów, DeepFaceLab oferuje szerokie możliwości tworzenia przekonujących deepfake’ów. Jego dostępność dla publiczności podkreśla, jak potężne stały się dostępne narzędzia AI.

Zao: Mobilna aplikacja, która zyskała popularność, pozwalając użytkownikom wstawiać swoje twarze do scen filmowych. Choć jest zabawna, wywołała debaty na temat prywatności, ponieważ aplikacja zbiera i przetwarza osobiste obrazy.

Reface: Znana z tworzenia filmów i GIF-ów z zamianą twarzy, ta aplikacja jest szeroko stosowana ze względu na łatwość obsługi i wartość rozrywkową. Jednak gromadzenie przez nią danych użytkowników wzbudziło obawy dotyczące prywatności rodziców i osób fizycznych.

MyHeritage Deep Nostalgia: To narzędzie animuje stare zdjęcia, daje nowe życie w historyczne lub sentymentalne obrazy. Choć często używane w szczerych celach, pokazuje potencjał AI do manipulowania obrazami, co może być niepokojące, gdy jest stosowane nieetycznie.

Zagrożenia dla dzieci: Jak deepfake’i mogą na nie wpływać?

Deepfake to coś więcej niż tylko cyfrowa sztuczka — mogą stanowić poważne zagrożenie dla dzieci, wpływając na ich bezpieczeństwo, prywatność i dobre samopoczucie emocjonalne. Kiedy ktoś może manipulować twarzą lub głosem osoby za pomocą sztucznej inteligencji, potencjalne szkody są alarmujące.

Oto kilka szczególnych zagrożeń dla dzieci:

Kradzież tożsamości: Deepfake’i mogą podszywać się pod twarz lub głos dziecka, co potencjalnie umożliwia dostęp do kont osobistych, dopuszcza się oszustw lub manipuluje członkami rodziny.

Cyberprzemoc: Deepfake’i mogą być wykorzystywane do tworzenia treści ośmieszających lub upokarzających dzieci, co może prowadzić do nękania w sieci.

Dezinformacja: Dzieci mogą być wprowadzane w błąd przez zmanipulowane filmy lub obrazy, co może powodować dezorientację co do rzeczywistości i wpływać na ich postrzeganie świata.

Naruszenie prywatności: Osobiste zdjęcia lub filmy udostępniane online mogą zostać wykorzystane do tworzenia fałszywych materiałów wideo (tzw. deepfake), narażając dzieci na ryzyko podszywania się pod nie lub stania się ofiarami ataków.

Krzywda emocjonalna: Spotkanie z deepfake’iem przedstawiającym ich samych lub kogoś, komu ufają, może być głęboko niepokojące, wywołując strach, dezorientację lub poczucie zdrady.

Jak rozmawiać z dziećmi o sztucznej inteligencji i deepfake’ach?

Otwarte, spokojne i dostosowane do wieku rozmowy to najpotężniejsze narzędzia, jakie masz jako rodzic. Oto, jak podejść do tego tematu w sposób, który informuje i wzmacnia Twoje dziecko:

Zacznij od podstaw

Dostosuj swoje wyjaśnienie dotyczące AI i deepfake’ów do wieku i poziomu zrozumienia Twojego dziecka. W przypadku młodszych dzieci zachowaj prostotę: „AI to bardzo inteligentny program komputerowy, który pomaga w takich rzeczach, jak znajdowanie odpowiedzi, rysowanie obrazków, a nawet tworzenie filmów. Ale czasami ludzie używają go do zmiany zdjęć lub filmów, aby wyglądały na prawdziwe, chociaż tak nie jest — tym właśnie jest deepfake”.

Starszym dzieciom i nastolatkom możesz zaoferować nieco więcej szczegółów.

Na przykład:

„Sztuczna inteligencja, lub AI, to zaawansowana technologia, która może robić rzeczy takie jak odpowiadanie na pytania, tworzenie sztuki, a nawet tworzenie filmów. Działa poprzez analizowanie wzorców i uczenie się na podstawie danych. Ale czasami ludzie używają AI w sposób, który nie jest pomocny ani uczciwy, na przykład tworząc fałszywe filmy lub obrazy, które wyglądają na prawdziwe, ale takie nie są. Nazywa się je deepfake i mogą być używane do oszukiwania lub wprowadzania ludzi w błąd”.

Wyjaśnij wyraźnie ryzyko

Gdy Twoje dzieci zrozumieją podstawy, wyjaśnij, że sztuczna inteligencja może być również niewłaściwie wykorzystywana. Podziel się przykładami, takimi jak fałszywe wideo, na którym ktoś mówi lub robi coś, czego w rzeczywistości nie zrobił. Spraw, aby było to zrozumiałe, mówiąc coś w rodzaju: „Wyobraź sobie, że ktoś nagrał wideo, na którym mówisz rzeczy, których nigdy nie powiedziałeś — może to zdezorientować ludzi lub zranić twoje uczucia”.

Nauczaj krytycznego myślenia

Zachęcaj swoje dziecko do kwestionowania tego, co widzi w Internecie. Używaj przykładów do wspólnego ćwiczenia:

„Czy to wygląda zbyt idealnie lub dziwnie?”

„Kto to opublikował? Czy pochodzi ze sprawdzonego źródła?”

„Czy możemy to sprawdzić na innej stronie internetowej, żeby przekonać się, czy to prawda?”

Podtrzymuj rozmowę

To nie jest jednorazowa dyskusja. W miarę rozwoju technologii spraw, aby stała się ona regularnym tematem. Zapytaj ich o nowe narzędzia, o których słyszeli, i wspólnie je zbadajcie, aby zbudować zaufanie.

Ustalcie granice razem

Porozmawiaj o zachowaniu online i ustal zasady udostępniania zdjęć, filmów lub danych osobowych. Na przykład:

• Zdjęcia zamieszczaj tylko w prywatnych grupach lub wśród zaufanych znajomych.
• Unikaj pobierania aplikacji umożliwiających podmianę twarzy lub deepfake.
• Zawsze skonsultuj to z kimś, zanim podzielisz się czymś, co wydaje Ci się „nie tak”.

Utwórz plan bezpieczeństwa

Przygotuj się na potencjalne scenariusze deepfake. Na przykład:

• Używaj rodzinnego hasła podczas połączeń alarmowych, aby upewnić się, że to naprawdę oni dzwonią.
• Naucz dzieci, jak zgłaszać, blokować i usuwać podejrzane wiadomości i połączenia.
• Przećwicz, co zrobić, gdy Twoje dzieci zobaczą coś niepokojącego w Internecie — dopilnuj, aby natychmiast powiedziały o tym zaufanej osobie dorosłej.

Bądź odpowiedzialny

Twoje działania mają znaczenie. Bądź ostrożny ze zdjęciami i filmami swojego dziecka, którymi dzielisz się online. Jeśli to możliwe, ogranicz udostępnianie do prywatnych grup lub wiadomości tekstowych z członkami rodziny. Pokaż im, że prywatność jest czymś, co cenisz również Ty.

Wyposaż ich w narzędzia i wiedzę

Jako rodzic możesz używać narzędzi takich jak Kontrola Rodzicielska Bitdefender, aby monitorować aktywność online swojego dziecka i upewnić się, że jest bezpieczne. Narzędzie to pozwala to sprawdzić, czy Twoje dziecko pobiera lub używa platform AI lub aplikacji deepfake, co daje Ci szansę na wczesne zajęcie się potencjalnymi zagrożeniami i rozpoczęcie ważnych rozmów na temat bezpieczeństwa online. Kontrola Rodzicielska Bitdefender to moduł, który jest dołączany do większości antywirusów dla konsumentów niekomercyjnych, np. Bitdefender Family Pack.

Aby zapewnić im jeszcze lepszą ochronę, wspólnie przejrzyjcie narzędzia takie jak Bitdefender Scamio i Bitdefender Link Checker. Scamio ułatwia sprawdzenie, czy e-mail, tekst lub reklama w mediach społecznościowych jest podejrzana. Możecie używać go razem na platformach takich jak WhatsApp, Facebook Messenger, przeglądarka internetowa lub Discord za darmo. Wystarczy, że wkleisz dowolny tekst po angielsku i poczekasz na odpowiedź od czatbota.

Bitdefender Link Checker to proste narzędzie, które pozwala sprawdzić, czy linki są bezpieczne, zanim w nie klikniesz. Pomaga to uniknąć oszustw lub szkodliwych witryn.

Czym są deepfake’i i dlaczego są niebezpieczne dla dzieci?

Deepfakes to filmy, obrazy lub pliki audio tworzone przy użyciu sztucznej inteligencji (AI) w celu tworzenia fałszywych treści, które wyglądają lub brzmią prawdziwie. Deepfakes mogą być wykorzystywane do cyberprzemocy, kradzieży tożsamości, rozpowszechniania dezinformacji lub wykorzystywania osobistych zdjęć, co utrudnia dzieciom odróżnianie prawdy od fałszu w Internecie.

Co powinni zrobić rodzice, jeśli ich dziecko stanie się ofiarą deepfake’a?

Zgłoś treść na platformie, na której się pojawia i poproś o jej usunięcie. Zapisz wszelkie dowody, takie jak zrzuty ekranu lub linki, na wypadek gdyby potrzebne były dalsze działania. Użyj narzędzi takich jak Scamio, aby przeanalizować podejrzaną treść i potwierdzić jej autentyczność. Możesz również skontaktować się z lokalnymi władzami lub specjalistami ds. cyberbezpieczeństwa, aby uzyskać wsparcie. Co najważniejsze, porozmawiaj ze swoim dzieckiem, aby je uspokoić i pomóc mu zrozumieć sytuację, podkreślając, że nie jest winne. Proaktywne korzystanie z narzędzi takich jak Kontrola Rodzicielska Bitdefender może pomóc zapobiec podobnym incydentom w przyszłości.